Het geheim van de tafel

Eindelijk is het zo ver. De Memorietafel is weer terug op zijn vertrouwde plek, in de spinzaal van het Elisabeth Weeshuis Museum. Dit 16e eeuwse schilderij is het afgelopen jaar gerestaureerd door de Amsterdamse restauratoren Laurent Sozzani en Eneida Parreira. Vanaf 3 oktober staat het centraal in de tentoonstelling Het geheim van de tafel.

Film

Vorig jaar juni verliet het kunstwerk die plek voor een ingrijpende restauratie. Restauratoren Laurent Sozzani en Eneida Parreira werkten twaalf maanden aan het paneel. Ze verwijderden allereerst de oude vergeelde vernislaag, om vervolgens ook oude restauraties met verdonkerde of juist verbleekte overschilderingen weg te halen. Lees hier het artikel van AD over de terugkomst van het schilderij en over nog meer achtergronden.

Van het restauratieproces wordt door Vincent Oudendijk en Roland van den Bergh een film gemaakt, die te zien zal zijn tijdens de tijdelijke tentoonstelling in het najaar, waarin het schilderij centraal zal staan.

 

Een bijzonder schilderij

De Memorietafel is een zeer bijzonder schilderij. Volgens de Amerikaanse Scorel-expert Molly Faries laten de stijl en de ondertekeningen van het schilderij ons zien dat de maker in nauw contact stond met het atelier van Jan van Scorel (1495-1562), een schilder die vanaf 1530 in Utrecht werkte en veel assistenten en leerlingen had. Heeft een van zijn assistenten de Memorietafel vervaardigd?

Bovendien vertegenwoordigt het een nieuw genre in de Nederlandse portretkunst van de 16e eeuw. Namelijk dat van de zelfstandige familiegroep. Niet de religieuze betekenis voert de boventoon, maar de portretten van deze bestaande personen. Uiteraard zijn Elisabeth van Culemborg (1475-1555) en haar achtereenvolgende echtgenoten Jan van Luxemburg (ca. 1477-1508) en Anthonis van Lalaing (1480-1540) wel als zeer vrome mensen weergegeven. Daarbij is het schilderij volgens de Duitse dendrochronoloog Peter Klein (hij dateerde verschillende panelen van onder meer Jeroen Bosch) niet vóór, maar vanaf 1540 vervaardigd. Dat betekent dat Elisabeth mogelijk opdrachtgever is geweest en dat er in dat geval zowel levende (Elisabeth) als overleden personen (Jan en Anthonis) zijn afgebeeld, allemaal op de leeftijd van 31 jaar. Het valt overigens niet uit te sluiten dat de Memorietafel na de dood van Elisabeth tot stand kwam, bijvoorbeeld in opdracht van de uitvoerders van haar testament.

 

Tentoonstelling

Vanaf 3 oktober is de tentoonstelling ‘Het geheim van de tafel’ te bezichtigen. Deze tentoonstelling wordt samengesteld door gast-conservator Margot Leerink. Geeft het schilderij zijn geheimen prijs? Margot neemt diverse vraagstukken onder de loep: wie was de maker, wanneer werd het vervaardigd, wie was de opdrachtgever, waar heeft het paneel oorspronkelijk gehangen en wat is de betekenis ervan? Of op alle vragen een eenduidig antwoord mogelijk is, ontdekt u tijdens uw bezoek. Het 16e-eeuwse schilderij is dan schitterend gerestaureerd te bewonderen. Ook kunt u de video van de restauratie bekijken.

Tijdens het kunsthistorisch onderzoek naar de Memorietafel in 2016 liep Margot Leerink stage in twee musea: in het weeshuismuseum en in het Centraal Museum in Utrecht, waar ze werd begeleid door Liesbeth Helmus.

Oude staat van de Memorietafel

April 2017: De oorspronkelijke heldere kleuren zijn weer goed te zien.

Laurent Sozzani aan het werk. De vergeelde vernislaag is al grotendeels verwijderd.

Eneida Parreira retoucheert. Onder oude overschilderingen is de oorspronkelijke vergulding van het brokaat weer tevoorschijn gekomen.